باطله کارخانجات فرآوری به‌طور سنتی به‌صورت دوغاب با درصد جامد پایین در سدهای باطله انباشت می‌شود. وقوع حوادثی مانند شکست سد باطله برومادینیو در برزیل (۲۰۱۹) و مونت پولی در کانادا (۲۰۱۴) توجه جهانی را به مخاطرات این سازه‌ها جلب کرد و به تدوین استاندارد جهانی مدیریت باطله صنعتی (GISTM) در سال ۲۰۲۰ انجامید.
طیف روش‌های آبگیری
- تیکنرهای متداول و پرظرفیت (High-Rate): افزایش درصد جامد ته‌ریز و بازیافت بخشی از آب.
- تیکنرهای پرچگال (High-Density) و خمیری (Paste): تولید باطله با گرانروی بالا.
- فیلتراسیون: تولید کیک با رطوبت پایین که با نوار نقاله یا کامیون حمل و به‌صورت لایه‌ای انباشت و متراکم می‌شود.
فناوری فیلتراسیون
فیلترهای فشاری صفحه‌ای (Filter Press) و فیلترهای نواری خلأ رایج‌ترین تجهیزات این حوزه هستند. انتخاب فیلتر بر اساس دانه‌بندی باطله، محتوای رس، ظرفیت مورد نیاز و رطوبت هدف کیک انجام می‌شود. آزمایش‌های فیلترپذیری (نرخ فیلتراسیون، رطوبت کیک و زمان سیکل) مبنای تعیین تعداد و ابعاد فیلترها است.
- رطوبت هدف کیک معمولاً در حدود رطوبت بهینه تراکم تعیین می‌شود تا انباشت قابل تراکم و پایدار باشد.
- بازیافت آب در سیستم فیلتراسیون می‌تواند تا حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد آب همراه باطله افزایش یابد.
طراحی انباشت خشک
طراحی محل انباشت شامل تعیین ارتفاع و شیب پله‌ها، برنامه تراکم لایه‌ای، سیستم زهکشی و کنترل رواناب، و تحلیل پایداری استاتیکی و لرزه‌ای است. پوشش و احیای تدریجی سطح انباشت نیز از همان ابتدا در طرح بستن معدن لحاظ می‌شود.
ملاحظات اقتصادی
هزینه سرمایه‌گذاری و بهره‌برداری فیلتراسیون (تجهیزات، انرژی، پارچه فیلتر و حمل کیک) معمولاً بیش از روش متداول است؛ اما کاهش مصرف آب تازه، کوچک شدن ردپای انباشت، حذف سد ساحلی و کاهش مخاطرات و هزینه‌های بستن معدن، در بسیاری از پروژه‌ها این اختلاف را جبران می‌کند؛ به‌ویژه در مناطق خشک و کم‌آب.
تجربه شرکت
آریاهنگارد طراحی و مهندسی واحدهای آبگیری و فیلتراسیون باطله خطوط کنسانتره گل‌گهر با ظرفیت ۶۰۰ و ۱,۰۶۰ تن جامد خشک در ساعت را انجام داده و در کارخانه تغلیظ مس چاه فیروزه، آبگیری ۷ میلیون تن باطله در سال به روش فیلتراسیون را طراحی کرده است.